Arka plan
Şubat 2020'nin sonunda Türkiye, Avrupa'ya geçmek isteyen göçmenleri ve mültecileri artık engellemeyeceğini duyurdu. Bunun ardından binlerce kişi Edirne'deki Pazarkule sınır kapısına yöneldi. Karşı yakada Yunanistan'ın Kastanies bölgesinde gerginlik arttı; sınır güvenliği ile göç hareketi arasındaki bu karşılaşma Avrupa gündeminde büyük yer tuttu.
Bu günlerde sınırda yaşanan yaralanma ve ölüm iddiaları, iki ülke arasında karşılıklı suçlamalara yol açtı. Yunan makamları canlı mermi kullanıldığını reddetti.
Gülzar'ın hayatı hakkında kamuya açık bilgi sınırlı. Pakistan vatandaşı olduğu, bir süre Atina'da yaşadığı ve Avrupa'ya ulaşmak amacıyla sınıra geldiği belirtiliyor. Ailesi hakkında ayrıntı verilmemektedir.
Olay
4 Mart 2020'de Kastanies yakınındaki olaylar sırasında Pakistanlı 42 yaşındaki Muhammed Gülzar göğsünden vurularak hayatını kaybetti. Haberlerde ve sonraki incelemelerde, yaklaşık kırk dakika içinde yedi kişinin yaralandığı belirtildi. Gülzar'ın o sabah sınırda bulunduğu ve saat 10:30'dan kısa süre önce yaralandığı görüntülerle ortaya konuldu.
Tanık ifadeleri, canlı yayın kayıtları, Gülzar'ın yaralandıktan sonraki fotoğrafları ve ölüm belgesi birbirini doğruladı.
Aynı günlerde sınırda başka ölümlere ilişkin haberler de çıktı; Der Spiegel, 2 Mart'ta Suriyeli bir kişinin ölümünü de ayrıca inceledi. Yunan yetkililer, sınırda canlı mermi kullanıldığı iddialarını reddetti ve kendi açıklamalarını kamuoyuna duyurdu.
İnceleme
8 Mayıs 2020'de Bellingcat, Lighthouse Reports, Forensic Architecture ve Der Spiegel'in ortak çalışması yayımlandı; Pointer ve Sky News de araştırmaya katkıda bulundu. Ekip video kayıtlarını, tanık görüşmelerini ve akustik uzman raporlarını değerlendirdi, üç boyutlu modelleme ve görüntü analiziyle atışın yönünü saptamaya çalıştı. Sonuç olarak, ateşin büyük olasılıkla Yunan tarafından açıldığı belirtildi. Görüntülerde Türk güçlerine rastlanmadığı, silahlı Yunan asker ve polislerin bulunduğu aktarıldı.
Yunanistan resmî olarak bu sonuçları reddetti. Rapor sonrası 100'den fazla Avrupa Parlamentosu üyesi, Avrupa Komisyonu Başkanı'na yazarak resmî soruşturma çağrısı yaptı.
Araştırma, Gülzar'ı vuran mermiyle Yunan askerlerinin kullandığı mühimmatın uyumlu olduğunu öne sürdü. Silahı kimin ateşlediği ise kamuya açık delillerle bireysel olarak belirlenmedi.
Bugün
Bağımsız bir uluslararası soruşturma sonucu kamuoyuna açıklanmış değil; iddia edilen sorumlular hakkında bir yargılama bilgisi bulunmuyor. Haber ve araştırma kuruluşlarının bulguları, kesinleşmiş bir yargı kararı değil, gazetecilik ve adli analiz çalışmasıdır.
Gülzar'ın ölümü, Avrupa'nın dış sınırlarında göçmenlere karşı güç kullanımı tartışmalarının en çok anılan örneklerinden biri. Dark Location, onu sınır politikalarının insani sonuçlarını hatırlatmak için arşivliyor.
Aynı dönemde sınırdaki diğer olaylara ilişkin incelemeler de sürdü; insan hakları örgütleri sınır bölgelerinde bağımsız gözlemciye izin verilmesini istedi.