Arka plan
Dian Fossey, Ruanda'nın Virunga Dağları'nda dağ gorillerini yıllarca inceleyen Amerikalı primatologdu. 1967'de Karisoke Araştırma Merkezi'ni kurdu ve gorillerin davranışlarını, aile yapılarını ve korunmaları konusunu uluslararası kamuoyuna taşıdı. 1983'te yayımlanan "Gorillas in the Mist" kitabı ve 1988'de bu kitaptan uyarlanan film, çalışmasını geniş kitlelere duyurdu.
1977'de çok sevdiği Digit adlı gorilin kaçak avcılar tarafından öldürülmesi, Fossey'i derinden etkiledi ve kaçak avcılıkla mücadelesini sertleştirdi; Digit Fund'ı bu olaydan sonra kurdu.
Karisoke, Virunga volkanlarının arasında, deniz seviyesinden yaklaşık üç bin metre yükseklikte bir kamp olarak başlamıştı. Fossey, burada gorillerin aile gruplarını tek tek tanıyıp isimlendirerek izledi ve onların davranışlarına dair o güne dek bilinmeyen birçok bilgiyi kayda geçirdi.
Olay
Fossey 26 Aralık 1985'te Karisoke'deki kulübesinde öldürüldü; cesedi ertesi sabah erken saatlerde yatak odasında bulundu. Odada dağınıklık vardı; pasaportu, silahları ve nakit parası yerinde olduğu için olayın bir soygun olduğu fikri pek geçerli görülmedi. Ölüm nedeni olarak tek bir darbe bildirildi. 31 Aralık 1985'te, kendi kurduğu gorilin mezarlığında, Digit'in yanına gömüldü.
Cinayetin ardından Ruandalı yetkililer Karisoke'nin tüm personelini gözaltına aldı; çoğu serbest bırakıldı. Bunlardan biri, Fossey'in daha önce işten çıkardığı iz sürücü Emmanuel Rwelekana, gözaltında ölü bulundu.
Fossey'in, ölmeden önce kaçak avcılarla ve yerel yetkililerle yaşadığı çatışmalar, soruşturmada geniş yer tuttu.
Soruşturma ve yargı süreci
Ruanda mahkemesi, Fossey'in Amerikalı araştırma asistanı Wayne McGuire'ı gıyabında mahkûm etti; iddiaya göre McGuire, Fossey'in yeni kitap taslağını almak istemişti. McGuire, olaydan sonra ABD'ye dönmüştü; iki ülke arasında iade anlaşması olmadığı için ceza uygulanmadı. McGuire suçlamaları sürekli olarak reddetti ve "son derece haksız" olarak niteledi.
Aralarında yerel bir yetkili, misilleme peşindeki kaçak avcılar ve altın kaçakçıları gibi başka olasılıklar da ortaya atıldı; bunların hiçbiri kanıtlanamadı. Olayın faili konusunda genel kabul gören bir sonuç yok.
Bugün
Fossey'in ölümü yarım yüzyıla yakın bir süredir tartışılıyor. Karisoke bugün de çalışmaya devam ediyor; Fossey'in mirası dağ gorillerinin korunması çalışmalarında yaşıyor. Mezarı, Digit ve diğer gorillerin yanında, Karisoke'nin yakınında duruyor.
Ruanda'da dağ gorillerinin sayısı, koruma çalışmalarının sonucunda yıllar içinde yavaş yavaş arttı; Fossey'in başlattığı izleme çalışmaları bu başarının temellerinden biri olarak gösteriliyor.
Fossey'in çalışmaları, Ruanda'daki Virunga bölgesinin bugünkü koruma statüsünün ve uluslararası ilginin oluşmasında önemli rol oynadı; adını taşıyan Dian Fossey Gorilla Fund aracılığıyla çalışmaları sürüyor.