Arka plan
'Bebek Yüzlü Katil' adıyla anılan Ali Kaya, Gaziantep doğumlu bir erkek olarak basında yer aldı. Hakkındaki bilgilerin büyük bölümü haberlere ve derlemelere dayanıyor; kurban sayısı ve ayrıntılar kaynaklara göre değişiyor. Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre kendisi on kişinin ölümünden sorumlu tutuldu; ancak bazı 2014 haberlerinde daha düşük sayılar da geçti.
Dosyanın başlangıcı olarak 1997'de Alanya'da bir akrabasının öldürülmesi gösteriliyor. Haberlere göre bu olay nedeniyle yaklaşık beş yıllık bir hapis cezası aldı, Silifke Cezaevi'nde tutuldu ve koşullu salıverildi. Sonraki yıllarda ruh sağlığına ilişkin raporlar, yargılamaların seyrinde belirleyici oldu.
Dosyayı anlamak için bu türden olaylarda iki ayrı yargı sürecinin bir arada işlediğini bilmek gerekir: ceza sorumluluğunu belirleyen yargılama ve kişinin ruh sağlığına göre uygulanan güvenlik tedbirleri. Bu dosyada ikisi birbirine sık sık karıştı ve kamuoyunda çoğu zaman 'ceza almadan serbest bırakıldı' biçiminde özetlendi.
Olay ve yargılamalar
Haberlere göre 2000 yılı dolaylarında Alanya'da yeni saldırılar yaşandı; bu dosyalarda sunulan psikiyatri raporları nedeniyle bazı davalarda ceza verilmedi, kişinin ruh ve sinir hastalıkları hastanesinde tedavi edilmesine karar verildi. Aktarılanlara göre Manisa'daki bir ruh sağlığı hastanesinde tedavi görürken yine bir ölüm olayı yaşandı.
Dosyayı kamuoyunda en çok tartışılan hâle getiren unsur firarlar oldu. 2003'te Şanlıurfa'daki bir cezaevinden kaçtı ve yaklaşık bir yıl sonra yeniden yakalandığı bildirildi. Kasım 2013'te yeniden yakalandı; 5 Ocak 2014'te ise bu kez Gaziantep'teki bir cezaevinden firar etti. Cezaevi görevlilerinin firarı sayım sırasında fark ettiği aktarıldı.
Ruh sağlığı raporları, kişinin fiilin hukuki anlamını algılayıp algılayamadığına dair uzman değerlendirmesidir; mahkeme bu raporlara göre ceza verip vermeyeceğine ya da güvenlik tedbiri uygulayıp uygulamayacağına karar verir.
Yeniden yakalanma ve sonrası
Firar sonrasında jandarma ve polis ekipleri geniş çaplı bir arama yaptı. Mart 2014'te yeniden yakalandı. Haberlere göre yakalandığında yanında silah bulunuyordu ve bazı kişilere zarar vermeyi planladığı iddia edildi; bu iddialar mahkemece kesinleşmiş hükümlerle değil, haber aktarımlarıyla bilinmektedir.
Yargılamalarda psikiyatrik değerlendirmeler belirleyici oldu; kişi hakkında güvenlik tedbiri uygulanarak psikiyatri kurumunda tutulmasına karar verildi. Bu karar, cezaevlerinden firar eden ve ruhsal rahatsızlığı bulunan hükümlülerin nasıl izleneceği sorusunu gündeme getirdi.
Neden hâlâ tartışılıyor?
Dosya, Türkiye'de adli psikiyatri ile cezaevi güvenliği tartışmalarında sık anılan örneklerden biri. Ruh sağlığı raporlarının ceza sorumluluğunu nasıl etkilediği, 'kapalı ortamda tutulamaz' raporlarının ardından kişilerin nasıl izlenmesi gerektiği ve cezaevi güvenliğindeki eksiklikler başlıca konular.
Bu metin, hayatını kaybedenlerin anısına saygıyla hazırlanmıştır. Kurbanların kimlikleri, yakınlarının mahremiyeti gözetilerek anılmamıştır.
Ayrıca firarların bu kadar kolay gerçekleşmesi, cezaevlerinde sayım, ziyaret ve nakil araçlarının denetimi gibi uygulamaların gözden geçirilmesi gerektiği yönünde değerlendirmelere yol açtı.